So sánh ống đúc SCH40 với ống SCH80: khác độ dày, áp lực và cách chọn

So sánh ống đúc SCH40 với ống SCH80 chỉ có một khác biệt gốc: cùng đường kính ngoài, SCH80 có thành dày hơn. Thành dày cho áp suất làm việc cao hơn, nhưng ống nặng hơn, lòng ống nhỏ hơn và tính theo kg thì tốn tiền hơn. Chọn SCH40 khi áp suất ở mức trung bình, chọn SCH80 khi hồ sơ thiết kế đòi áp cao, nhiệt cao hoặc cần dư thành chống ăn mòn.

1/ SCH40 và SCH80 khác nhau ở điểm nào?

SCH là viết tắt của Schedule, hệ cấp độ dày thành ống trong tiêu chuẩn ASME B36.10M cho ống thép carbon và hợp kim. Con số đi sau chữ SCH chỉ cấp độ dày, không phải áp suất ghi sẵn trên ống. Hai ống cùng cỡ danh nghĩa luôn có cùng đường kính ngoài. Đổi cấp SCH chỉ đổi bề dày thành, và vì đường kính ngoài giữ nguyên nên thành dày lên đồng nghĩa lòng ống nhỏ đi.

Ống đúc là ống liền mạch, không có mối hàn dọc thân. Trong nhóm này, SCH40 là cấp thông dụng cho đường nước, khí nén và dầu ở áp trung bình. SCH80 dày rõ rệt và thuộc nhóm ống chịu áp cao: hơi nóng, dầu thủy lực, hóa chất, tuyến nối ren. Ở các cỡ nhỏ đến DN200, bản vẽ cũ hay ghi STD thay cho SCH40 và XS (Extra Strong) thay cho SCH80. Hai cách ghi cùng chỉ một độ dày. Thang SCH còn có cấp mỏng hơn như SCH10, SCH20 và cấp dày hơn như SCH160, XXS; hai cấp trong bài là hai cấp được hỏi nhiều nhất khi mua ống đúc.

Người mua ở Việt Nam quen gọi cỡ theo phi: phi 60 ứng với DN50, phi 114 ứng với DN100, phi 168 ứng với DN150. Bảng ở mục sau ghi cả hai cách để tra nhanh.

2/ Độ dày thành và trọng lượng của hai cấp chênh nhau bao nhiêu?

Bảng dưới lấy độ dày theo ASME B36.10M cho bảy cỡ hay gặp nhất ở công trình, kèm trọng lượng một mét ống tính theo công thức ống thép tròn.

Nguồn: độ dày theo ASME B36.10M; trọng lượng tính theo công thức ống thép tròn, làm tròn hai chữ số thập phân, đọc ngày 14/11/2026. Ống thực tế có dung sai theo tiêu chuẩn sản xuất.

Chênh lệch không đều giữa các cỡ. Ở DN50, thành tăng từ 3,91 mm lên 5,54 mm, trọng lượng từ 5,44 kg/m lên 7,48 kg/m. Ở DN200, thành tăng từ 8,18 mm lên 12,70 mm, trọng lượng từ 42,55 kg/m lên 64,64 kg/m. Cỡ nhỏ thì SCH80 dày hơn khoảng một phần ba; từ DN150 trở lên, thành dày hơn trên một nửa.

Bảng đầy đủ mọi cỡ nằm ở bài bảng tra kích thước ống thép đúc tiêu chuẩn. Cách tính khối lượng cho cỡ ngoài bảng có ở bài trọng lượng ống thép đúc.

3/ Hai cấp chịu áp lực khác nhau như thế nào?

Áp suất làm việc cho phép của ống tròn tính theo công thức Barlow: tỉ lệ thuận với bề dày thành và ứng suất cho phép của thép, tỉ lệ nghịch với đường kính ngoài. Cùng một cỡ và cùng mác thép, thành dày hơn nghĩa là chịu áp cao hơn gần theo tỉ lệ độ dày. Vì vậy ở cùng cỡ, SCH80 chịu áp cao hơn SCH40, mức chênh sát với tỉ lệ độ dày trong bảng trên.

Cùng mác thép thì SCH80 không cứng hơn SCH40. Nó có nhiều thép hơn trên mỗi mặt cắt, và đó là toàn bộ lý do nó chịu áp cao hơn.

Con số áp suất cụ thể không đọc ra từ chữ SCH. Nó phụ thuộc vào năm yếu tố sau.

• Mác thép: ASTM A53 Gr.B dùng cho nước, hơi và khí ở áp thấp đến trung bình; ASTM A106 Gr.B chọn khi chạy nóng.
• Nhiệt độ làm việc: nhiệt càng cao, ứng suất cho phép của thép càng giảm, cùng một ống chịu áp thấp đi.
• Dung sai âm của độ dày: tiêu chuẩn sản xuất cho phép thành mỏng hơn danh nghĩa, phép tính phải trừ phần này.
• Độ dư ăn mòn: môi chất ăn mòn hay tuyến ngoài trời cần chừa thêm thành.
• Code thiết kế: đường hơi nhà máy thường theo ASME B31.1, đường công nghệ hóa chất và dầu khí theo ASME B31.3.

Điểm yếu của tuyến ống thường nằm ở mặt bích, van và mối ren chứ không phải thân ống. Nâng lên SCH80 mà mặt bích vẫn là cấp áp thấp thì áp làm việc của cả tuyến vẫn bị mặt bích khống chế. Phần chọn theo áp có ở bài ống thép đúc chịu áp lực là gì, tiêu chuẩn và quy cách.

4/ Lòng ống, lưu lượng và trọng lượng tuyến ống thay đổi ra sao?

Vì đường kính ngoài giữ nguyên, thành dày thêm làm lòng ống nhỏ đi. Cùng lưu lượng, dòng chảy trong ống SCH80 phải nhanh hơn, tổn thất áp trên mỗi mét ống tăng, tiếng ồn và mài mòn ở co, tê cũng tăng theo. Người thiết kế tính thủy lực theo đường kính trong thật, không theo cỡ danh nghĩa. Nhảy từ SCH40 lên SCH80 mà không tính lại là lỗi hay gặp ở tuyến nước dài.

Trọng lượng là mặt còn lại. Ở DN100, SCH40 nặng 16,07 kg/m còn SCH80 nặng 22,32 kg/m, tức mỗi mét tuyến có thêm phần thép phải treo, đỡ và vận chuyển.

• Giá đỡ và treo: tải trên mỗi gối tăng, khoảng cách gối đỡ có thể phải thu hẹp.
• Vận chuyển và cẩu lắp: xe chở được ít mét ống hơn trên cùng tải trọng, đoạn ống dài cần thiết bị nâng chắc hơn.
• Gia công đầu ống: thành dày cần vát mép sâu hơn, tốn thời gian cắt và mài.

5/ SCH80 đắt hơn SCH40 ở những khoản nào?

Ống đúc thường chào giá theo kg, nên giá một mét ống đi theo trọng lượng một mét. Cùng cỡ, SCH80 mang nhiều thép hơn SCH40 nên tốn hơn ở khâu mua. Tiền không dừng ở giá ống: công hàn tăng vì thành dày cần nhiều lớp hàn hơn, còn phụ kiện cùng cấp như co, tê, mặt bích cổ hàn cũng nặng và đắt hơn.

Giá mỗi kg dao động theo mác thép, xuất xứ, lớp phủ (đen, sơn, mạ kẽm nhúng nóng), chứng chỉ CO, CQ và số lượng, nên bài này không in bảng giá. Lớp mạ kẽm nhúng nóng cộng thêm một khoản xử lý bề mặt; xem thêm ống thép đúc mạ kẽm. Gửi cỡ ống, cấp SCH, tiêu chuẩn và khối lượng để nhận báo giá theo ngày.

6/ Khi nào chọn SCH40, khi nào chọn SCH80?

Chọn bằng tính toán theo trình tự dưới đây, đừng chọn bằng thói quen «áp cao thì SCH80».

1. Lấy số liệu thiết kế: áp suất làm việc lớn nhất, áp thử và nhiệt độ thiết kế từ hồ sơ.
2. Chốt mác thép và code: ví dụ ASTM A53 Gr.B hoặc A106 Gr.B, ASME B31.1 hoặc B31.3.
3. Tính độ dày tối thiểu: cộng dung sai âm và độ dư ăn mòn vào kết quả công thức.
4. Chọn cấp SCH nhỏ nhất có thành lớn hơn độ dày vừa tính.
5. Kiểm lại hệ quả: lòng ống, tổn thất áp, phụ kiện cùng cấp và giá đỡ.

Với tuyến cần SCH80, xem ống thép đúc SCH80 ASTM A53/A106 và bài tiêu chuẩn ống thép đúc SCH80, đặc điểm và ứng dụng. Các dòng khác của nhóm nằm ở danh mục ống thép đúc.

7/ Đặt mua và thi công hai cấp ống này cần chú ý gì?

Nhầm cấp khi đặt hàng là lỗi tốn kém nhất, vì ống về công trình mới lộ ra. Đơn hàng nên ghi đủ các mục sau.

• Cỡ ống: DN hoặc phi, kèm đường kính ngoài nếu bản vẽ ghi cả hai.
• Cấp độ dày: SCH hoặc độ dày tính bằng mm; ghi cả STD, XS nếu bản vẽ cũ dùng cách ghi này.
• Mác và tiêu chuẩn: ASTM A53 Gr.B, ASTM A106 Gr.B hoặc tiêu chuẩn ống dẫn dầu khí của API.
• Bề mặt: đen, sơn đen hay mạ kẽm nhúng nóng.
• Chứng chỉ: CO, CQ, biên bản thử nếu hồ sơ yêu cầu.
• Khối lượng và cách giao: cây nguyên hay cắt theo kích thước.

Khi nhận hàng, đo độ dày thành bằng thước kẹp ở đầu ống hoặc bằng máy đo siêu âm, rồi đối chiếu với hai cột «Dày» của bảng ở mục 2, nhớ chừa phần dung sai âm. Ống đúc đạt tiêu chuẩn thường có ký hiệu phun hoặc đóng trên thân: tên nhà máy, cỡ, cấp SCH hoặc độ dày, mác thép, số lô. Ký hiệu không khớp đơn đặt hàng thì chưa nhập kho. Yêu cầu bên bán đối chiếu chứng chỉ CO, CQ của đúng lô đó.

Thành SCH80 dày hơn nên cần vát mép đúng góc, nhiều lớp hàn hơn và kiểm soát nhiệt trước, sau hàn theo quy trình hàn đã được duyệt. Thợ hàn quen tuyến SCH40 không nên áp nguyên thông số cũ cho SCH80.

8/ Câu hỏi thường gặp

SCH80 có phải là ống XS (Extra Strong) không?

Ở cỡ nhỏ đến DN200, hai tên chỉ cùng một độ dày: SCH80 trùng XS. Từ DN250 trở lên, SCH80 dày hơn XS. Bản vẽ ghi XS ở cỡ lớn thì không đổi sang SCH80 một cách máy móc, hỏi lại người thiết kế độ dày cần dùng.

Dùng SCH80 thay SCH40 cho an toàn có được không?

Về chịu áp thì được, nhưng lòng ống nhỏ hơn, tuyến nặng hơn, phụ kiện và công hàn đắt hơn. Đổi cấp phải tính lại thủy lực và giá đỡ, và chỉ làm sau khi người thiết kế đồng ý. Chọn dư cấp không phải lúc nào cũng là lựa chọn an toàn.

Hai cấp ống đúc có khác nhau về thành phần thép không?

Không. Cấp SCH nói về độ dày, còn mác thép là chuyện riêng: ASTM A53 Gr.B, ASTM A106 Gr.B hay tiêu chuẩn ống dẫn dầu khí của API. Hai cấp cùng mác có cơ tính như nhau. Muốn chạy nóng thì cân nhắc mác A106; muốn dẫn dầu, khí đường dài thì xem tiêu chuẩn API.

Ống đúc SCH80 có mạ kẽm được không?

Được. Ống đúc cả hai cấp đều nhúng kẽm nóng được theo yêu cầu công trình. Lớp kẽm phủ cả mặt trong lẫn mặt ngoài và cộng thêm chi phí xử lý bề mặt, nên khai rõ ngay từ lúc đặt hàng.

Cần gửi gì để nhận báo giá ống đúc SCH40 hoặc SCH80?

Gửi cỡ DN hoặc phi, cấp SCH hoặc độ dày, mác và tiêu chuẩn, bề mặt, khối lượng và địa điểm giao. Có hồ sơ thiết kế thì gửi kèm trang liệt kê vật tư, bên bán đối chiếu từng dòng và báo giá theo ngày.

Cập nhật 14/11/2026 bởi Thép Hùng Phát.