Thanh cây inox tròn bóng xếp nghiêng trong kho, kèm tiêu đề bài về độ cứng cây inox tròn

Cây inox tròn có độ cứng bao nhiêu còn tuỳ mác thép và trạng thái gia công: inox 304, 316 ở trạng thái ủ chỉ khoảng 70–95 HRB, còn inox 420 sau khi tôi có thể vượt 50 HRC. Cùng một đường kính, hai mác khác nhau có thể cứng hơn kém nhau gấp nhiều lần. Dưới đây là bảng tra theo từng mác, cách đọc HB, HRB, HRC và cách kiểm một lô hàng trước khi nhận.

Tóm tắt nhanh

  • Inox 304, 316, 201 thuộc nhóm austenit: mềm ở trạng thái ủ, không tôi cứng bằng nhiệt luyện.
  • Inox 410, 420, 440C thuộc nhóm martensit: tôi và ram được, cứng hơn nhiều nhưng chống gỉ kém hơn 304.
  • Kéo nguội làm thanh 304 và 316 cứng lên so với thanh ủ, dù mác thép không đổi.
  • Con số cuối cùng nằm trên chứng chỉ chất lượng của lô hoặc kết quả đo trên chính thanh nhận về.

1/ độ cứng của cây inox tròn được đo bằng đơn vị nào?

Bảng thông số của nhà máy, chứng chỉ chất lượng và bản vẽ kỹ thuật dùng bốn kiểu ký hiệu khác nhau, nên cùng một thanh inox có thể được ghi là 90 HRB, 180 HB hoặc 190 HV. Ba thang đo đầu hay gặp nhất ở thanh inox tròn là Brinell, Rockwell và Vickers.

Brinell (HB, HBW) ấn một viên bi lớn vào mặt thanh rồi đo đường kính vết lõm. Dấu lõm rộng nên số đo phản ánh độ cứng trung bình của vùng, phù hợp thanh đường kính lớn và vật liệu có tổ chức không đều. Rockwell đọc thẳng độ sâu vết lõm trên đồng hồ: thang B dùng bi thép cho vật liệu mềm đến trung bình (inox ủ nằm ở thang này), thang C dùng mũi kim cương hình nón cho thép đã tôi cứng. Vickers (HV) dùng mũi kim cương hình chóp với tải nhỏ, vết lõm bé nên đo được thanh phi nhỏ và lớp bề mặt mỏng.

Bảng quy đổi dưới đây cho biết mức tương đương gần đúng giữa các thang. Dùng để hình dung độ lớn, không dùng để nghiệm thu.

Rockwell Brinell (HB) gần đúng Vickers (HV) gần đúng Thường gặp ở
90 HRB 180 180 Inox 304, 316 ủ
100 HRB 240 240 Inox 201, 420 ủ
20 HRC 230 240 Inox 304 kéo nguội cứng
30 HRC 285 300 Inox 410 ram cao
40 HRC 370 390 Inox 410 tôi, ram thấp
50 HRC 480 510 Inox 420 tôi

Quy đổi gần đúng theo bảng chuẩn dành cho thép; thép không gỉ austenit có thể lệch vài đơn vị. Cột cuối chỉ là vùng thường gặp, không phải giới hạn tiêu chuẩn.

Hai điều cần nhớ khi đọc con số. Thang HRB chỉ đáng tin trong dải mềm; vượt khoảng 100 HRB thì đổi sang thang C. Còn số HB đo bằng bi thép chỉ hợp với vật liệu không quá cứng, vật liệu đã tôi thường đo bằng bi cacbua hoặc chuyển sang Rockwell C.

2/ inox 304, 316, 201 và 430 ở trạng thái ủ cứng bao nhiêu?

Biểu đồ thanh ngang khoảng độ cứng ủ theo thang HRB của inox 304, 316, 201 và 430, dựng từ bảng trong bài
Khoảng điển hình theo bảng bên dưới; giới hạn của từng tiêu chuẩn có thể khác.

Trạng thái ủ là trạng thái thanh được nung nóng rồi làm nguội nhanh để tổ chức kim loại đồng đều và mềm nhất. Phần lớn cây inox tròn bán ra thị trường ở dạng này hoặc gần với nó, nên bảng dưới là mốc tra đầu tiên.

Mác inox Nhóm Độ cứng ủ điển hình Tôi cứng bằng nhiệt luyện
304 Austenit Khoảng 70–90 HRB Không
316 Austenit, có molypden Khoảng 75–95 HRB Không
201 Austenit, ít niken Khoảng 85–100 HRB Không
430 Ferrit Khoảng 75–90 HRB Không

Khoảng điển hình theo dữ liệu vật liệu thông dụng; giới hạn tối đa của từng tiêu chuẩn và từng dạng sản phẩm (tấm, ống, thanh) có thể khác.

Inox 304 là mác mềm nhất trong bốn mác. Thanh ủ dễ uốn, dễ cắt, dập nguội thoải mái. Mác 316 có thêm molypden để chống ăn mòn trong môi trường muối và hoá chất, đổi lại cứng và bền hơn 304 một chút. Chênh lệch này đủ để người tiện cảm nhận nhưng chưa đổi hẳn lớp vật liệu.

Inox 201 thay một phần niken bằng mangan và nitơ. Nitơ làm kim loại cứng và bền hơn, nên thanh 201 thường cứng hơn 304 cùng điều kiện gia công. Đổi lại, khả năng chống gỉ của 201 kém hơn, nhất là ở chỗ ẩm kéo dài hoặc gần biển. Nhiều người mua thấy 201 cứng hơn rồi suy ra đó là hàng "chắc" hơn, trong khi cái cứng này đến từ thành phần chứ không từ chất lượng chế tạo.

Inox 430 thuộc nhóm ferrit, gần như không có niken. Giá vật liệu thấp hơn, từ tính mạnh, độ cứng ủ gần 304. Mác này hợp chi tiết trang trí và thiết bị gia dụng trong nhà hơn là trục quay hay môi trường hoá chất.

Điều cần nhớCác mác austenit 304, 316, 201 không tôi cứng được bằng nhiệt luyện. Muốn thanh cứng hơn thì phải chọn trạng thái kéo nguội hoặc đổi sang mác martensit.

3/ vì sao cùng là inox 304 mà thanh kéo nguội lại cứng hơn thanh ủ?

Hai ảnh kho cây inox tròn đặt cạnh nhau: thanh có bề mặt bóng bên trái và thanh có bề mặt xám mờ bên phải
Hai kiểu bề mặt thanh chụp trong kho; trạng thái cung cấp của lô ghi trên chứng chỉ.

Vì kim loại bị biến dạng ở nhiệt độ thường sẽ tự cứng lên. Khi thanh được kéo qua khuôn, các lớp tinh thể bị ép trượt vào nhau và khó trượt thêm lần nữa. Đây là hiện tượng biến cứng khi gia công nguội, và nhóm austenit nhạy với nó hơn hầu hết các nhóm thép khác.

Tên gọi trên thị trường thường nói về cách chế tạo thanh hơn là về độ cứng, nên cần hỏi lại trạng thái cung cấp mỗi khi đặt hàng.

Dạng thanh Cách chế tạo Độ cứng so với trạng thái ủ
Cán nóng, tiện hoặc bóc vỏ Cán ở nhiệt độ cao, sau đó ủ, tẩy gỉ và tiện bề mặt Gần với trạng thái ủ
Kéo nguội (bóng) Kéo qua khuôn ở nhiệt độ thường Cao hơn rõ, tuỳ mức giảm tiết diện
Kéo nguội rồi mài Kéo nguội, mài bóng đạt dung sai chặt Như kéo nguội, bề mặt cứng và nhẵn hơn

Mô tả cách phân loại thường dùng trong gia công; tên gọi và dung sai cụ thể do nhà sản xuất từng lô quy định.

Kéo nguội kéo theo hai hệ quả mà người dùng thấy ngay. Thứ nhất, thanh khó cắt gọt hơn, dao mòn nhanh và dễ dính phoi. Thứ hai, thanh 304 hay 316 vốn không bị nam châm hút lại hút nhẹ, vì một phần tổ chức austenit chuyển sang martensit khi bị ép. Hút nhẹ không có nghĩa là hàng giả hay hàng kém.

Đừng dùng nam châm để kết luận mácNam châm hút nhẹ có thể do thanh đã kéo nguội, hoặc do mối hàn và vùng bị uốn. Muốn biết đúng mác thép, đối chiếu chứng chỉ hoặc đo thành phần bằng máy phân tích.

Biến cứng cũng không đồng đều trên mặt cắt. Ở thanh kéo nguội, lớp ngoài chịu biến dạng nhiều hơn lõi, nên số đo trên mặt cong thường cao hơn số đo ở giữa mặt cắt ngang. Hai kết quả đo cùng một thanh có thể khác nhau chỉ vì chọn vị trí khác nhau, cần ghi rõ vị trí đo khi nghiệm thu.

4/ inox 410, 420 và 440C tôi cứng đến mức nào?

Ba mác này thuộc nhóm martensit, có đủ cacbon để tôi cứng. Quy trình gồm ba bước: nung lên nhiệt độ tôi, làm nguội nhanh, rồi ram để giảm độ giòn. Ram ở nhiệt độ càng thấp thì thanh càng cứng và càng giòn; ram cao thì dẻo hơn nhưng mất bớt độ cứng.

Mác inox Hàm lượng cacbon Độ cứng sau tôi và ram Hay dùng cho
410 Thấp Khoảng 25–42 HRC Trục, chốt, thân van
420 Trung bình Khoảng 45–54 HRC Trục bơm, dao, khuôn nhỏ
440C Cao Khoảng 55–60 HRC Vòng bi, lưỡi cắt, chi tiết mài mòn

Khoảng tham khảo theo nhiệt độ ram thông dụng; số đo thực tế phụ thuộc chế độ nhiệt luyện của nơi gia công.

Ở trạng thái ủ, ba mác này mềm hơn nhiều so với bảng trên: 410 và 420 ủ nằm quanh 80–100 HRB, gần ngang 316 hay 201, cho nên thanh mua về có thể gia công tiện phay bình thường. Việc tôi cứng thường làm sau khi gia công xong hình dạng, vì thanh đã tôi rất khó cắt.

Thanh martensit mua về ở trạng thái ủ chưa phải là thanh cứng. Độ cứng ghi trong bảng chỉ có sau khi nhiệt luyện đúng chế độ.

Tách khâu mua vật liệu với khâu nhiệt luyện giúp tránh nhầm lẫn thường gặp: khách đặt thanh 420 vì cần 50 HRC, nhận thanh ủ đo ra chừng 95 HRB, rồi cho rằng hàng giả. Thực ra thanh chưa qua tôi. Cần nêu rõ trạng thái cung cấp ngay trong đơn đặt hàng.

Còn có nhóm hoá bền tiết pha như 17-4 PH, cứng bằng cách xử lý nhiệt ở nhiệt độ thấp hơn nhiều so với tôi martensit thông thường, ít biến dạng hơn. Nhóm này nằm giữa austenit và martensit về độ cứng và thường đặt riêng cho từng ứng dụng.

5/ độ cứng cao có đồng nghĩa với bền hơn và chống gỉ tốt hơn không?

Không, và đây là điểm hay bị nhầm nhất khi chọn inox. Độ cứng cho biết vật liệu chống lõm và mài mòn bề mặt tốt đến đâu. Khả năng chống gỉ phụ thuộc chủ yếu vào crôm, và với môi trường muối thì phụ thuộc cả molypden. Hai đặc tính này thường đi ngược chiều nhau: mác tôi cứng được như 410, 420 chống gỉ kém hơn 304 và 316.

Độ cứng cũng không nói thẳng về độ dẻo hay khả năng chịu va đập. Thanh quá cứng dễ giòn, một cú va ngang có thể làm gãy trục trong khi thanh mềm hơn chỉ cong. Ngược lại, thanh 304 mềm khó chịu mài mòn, dùng làm trục trượt không bôi trơn sẽ nhanh bị xước và kẹt.

Gia công là chiều thứ ba. 304 và 316 ở trạng thái ủ cắt gọt khó vì phoi dai, dính dao và biến cứng ngay tại vùng cắt. Mác 303 thêm lưu huỳnh để phoi gãy vụn, tiện nhanh hơn hẳn nhưng chống gỉ thấp hơn 304. Mác 416 làm điều tương tự cho nhóm martensit.

Chọn inox 304, 316 khi Chọn inox 410, 420 khi
Môi trường ẩm, hoá chất, thực phẩm; cần chống gỉ trước tiên Chi tiết chịu mài mòn, cần cứng bề mặt sau nhiệt luyện
Cần hàn, uốn, dập nguội dễ Chấp nhận chống gỉ thấp hơn và chi tiết ít hàn

Kết luận: ưu tiên chống gỉ thì chọn 304 hoặc 316; ưu tiên chịu mài mòn mà môi trường khô, ít hơi muối thì chọn 410 hoặc 420 rồi nhiệt luyện.

6/ nên chọn mác inox nào theo công dụng của cây inox tròn?

Ghép nhu cầu với mác thép theo các tình huống dưới đây sẽ nhanh hơn nhìn thẳng vào bảng độ cứng. Mỗi dòng nêu mác nên cân nhắc trước và lý do chính.

  • Trục quay tải nhẹ, bạc, chi tiết trong môi trường ẩm: inox 304; cần chống muối thì chuyển sang 316.
  • Thiết bị tiếp xúc nước biển, hoá chất, dung dịch tẩy rửa: inox 316 nhờ molypden.
  • Trục, chốt, thân van cần cứng bề mặt: inox 410 hoặc 420 sau tôi và ram, kèm lớp bảo vệ nếu để ngoài trời.
  • Dao, lưỡi cắt, khuôn nhỏ chịu mài mòn: inox 420 hoặc 440C đã tôi.
  • Số lượng lớn, cần tiện nhanh, ít tiếp xúc ẩm: inox 303 hoặc 416 loại dễ gia công.
  • Chi tiết trong nhà, ngân sách hẹp: inox 201 hoặc 430, tránh nơi ẩm kéo dài và gần biển.

Trên website Hùng Phát có danh mục láp đặc inox tròn 304, 316, 201 theo từng đường kính, ví dụ mã inox tròn đặc phi 25. Mác 410, 420, 440C hay 303 chưa nằm trong danh mục ấy, nên cần hỏi trước về khả năng cung cấp.

Cây inox tròn thường được tiện thành chi tiết nối, trục, bạc hoặc chốt cho hệ thống đường ống. Phần lắp ghép phía ngoài, như co, măng sông, cùm, thuộc nhóm phụ kiện ống thép; chọn mác cho thanh tiện nên đồng bộ với mác của phụ kiện nối cùng để tránh ăn mòn điện hoá giữa hai kim loại khác nhau.

7/ kiểm độ cứng cây inox tròn khi nhận hàng bằng cách nào?

Sơ đồ năm bước kiểm độ cứng cây inox tròn khi nhận hàng, từ đối chiếu chứng chỉ đến ghi phiếu nhận hàng
Đo bằng máy Rockwell, Brinell hoặc Vickers rồi ghi kết quả vào phiếu nhận hàng.

Muốn biết thanh nhận về có đúng yêu cầu hay không, đi theo thứ tự dưới đây. Hai bước đầu rẻ và nhanh, hai bước sau chỉ làm khi lô hàng đáng tiền hoặc yêu cầu độ cứng chặt.

  1. Đối chiếu chứng chỉ chất lượng của lô: mác thép, tiêu chuẩn, trạng thái cung cấp, số lô, độ cứng nếu đơn hàng có yêu cầu.
  2. Kiểm tra thành phần bằng máy phân tích hợp kim cầm tay khi nghi ngờ mác, vì nam châm và màu bề mặt không đủ để kết luận.
  3. Cắt một đoạn mẫu từ thanh chọn ngẫu nhiên trong lô, mỗi đường kính lấy ít nhất một thanh.
  4. Mài phẳng một mặt hoặc dùng mặt cắt ngang, rồi đo bằng máy Rockwell, Brinell hoặc Vickers; đo từ ba điểm trở lên và lấy giá trị trung bình.
  5. Ghi kết quả vào phiếu nhận hàng kèm mác, đường kính, số lô và vị trí đo, rồi so với yêu cầu trong đơn.

Khi đặt hàng, nêu đủ năm điều trong một dòng: mác thép, đường kính, dung sai, trạng thái cung cấp (ủ, kéo nguội, đã tôi) và khoảng độ cứng cần đạt. Thiếu dòng trạng thái là nguyên nhân thường gặp nhất của những lần nhận hàng đo ra khác kỳ vọng.

Thanh nhỏ, mặt congĐặt đầu đo thẳng lên mặt cong của thanh phi nhỏ cho số đo lệch, vì vết lõm bị méo. Với thanh nhỏ nên đo trên mặt cắt ngang hoặc dùng thang Vickers tải nhỏ.

8/ câu hỏi thường gặp về độ cứng cây inox tròn

Cây inox tròn 304 có tôi cứng được không?

Không tôi cứng được bằng nhiệt luyện như thép cacbon. Chỉ có thể làm thanh cứng hơn bằng kéo nguội, đánh đổi bằng việc thanh khó uốn và khó gia công hơn. Cần độ cứng cao thì đổi sang mác martensit như 410 hoặc 420.

Inox 201 có cứng hơn inox 304 không?

Thường là có, vì 201 chứa nitơ và mangan thay một phần niken. Khác biệt này chỉ tính ở độ cứng và độ bền; về chống gỉ 201 kém hơn 304, nên đừng chọn 201 chỉ vì thanh cứng hơn.

Độ cứng cao thì inox có chống gỉ tốt hơn không?

Không. Chống gỉ do crôm, molypden và trạng thái bề mặt quyết định. Mác tôi cứng như 420 chống gỉ kém hơn 304 và 316 trong môi trường ẩm hoặc có muối.

Thanh phi nhỏ có đo độ cứng được không?

Được, nhưng nên đo trên mặt cắt ngang hoặc dùng thang Vickers tải nhỏ. Brinell để lại dấu lõm lớn, không hợp thanh phi nhỏ, còn đo trực tiếp lên mặt cong làm số liệu lệch.

Nam châm hút cây inox tròn có phải hàng kém không?

Không đủ để kết luận. Thanh 304 hay 316 kéo nguội có thể bị hút nhẹ, mác 430, 410, 420 vốn có từ tính. Cần chứng chỉ chất lượng hoặc kết quả phân tích thành phần để xác nhận mác.

Cần chọn mác inox theo độ cứng yêu cầu?

Gọi hoặc nhắn Zalo 0938 437 123 — gửi mác thép, đường kính và công dụng của chi tiết để nhận tư vấn chọn thanh phù hợp.

Gọi 0938 437 123 · Nhắn Zalo

Cập nhật 17/11/2026 bởi Thép Hùng Phát.

CSKH: 0938.437.123 Hotline HCM Hotline Hà Nội ZALO HCMLiên Hệ Tư Vấn